Vấn Đề Chuyển Giá Ở Việt Nam và Biện Pháp

123loading - Trong thời buổi kinh tế thị trường hiện nay tồn tại rất nhiều bất cập xung quanh việc phát triển kinh tế. Một trong số đó là vấn đề chuyển giá, một vấn đề nan giải khi mà các doanh nghiệp (đặc biệt là DN nước ngoài ồ ạt than lỗ). Để tìm hiểu thêm về vấn đề này 123loading xin mời bạn đọc bài báo NCKH của Ths. Phan Thị Thành Dương trường Đại học Luật TP.HCM sau đây:

CHỐNG CHUYỂN GIÁ Ở VIỆT NAM

1. Đặt vấn đề

Khi các quan hệ kinh tế được thiết lập đa dạng, có sự liên kết, phối hợp giữa các chủ thể kinh doanh, thì việc xác định lợi ích kinh tế đã vượt ra ngoài phạm vi của một chủ thể riêng lẻ, mà được tính trong lợi ích chung của cả tập đoàn hay nhóm liên kết. Với môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, câu hỏi làm sao để lợi ích tổng thể đạt tối ưu luôn được đặt ra với các chủ thể kinh doanh. Chuyển giá được xem là một lời giải cho bài toán lợi ích mà ở đó nhà đầu tư không cần thêm vốn hay mở rộng sản xuất. Đơn giản vì phương cách này giúp họ giảm tổng nghĩa vụ thuế. Từ đó lợi nhuận sau thuế sẽ gia tăng. 

Tuy nhiên vấn đề chuyển giá ở Việt Nam còn hết sức mới mẻ. Trong xu thế mở rộng cửa chào đón các tập đoàn kinh tế quốc tế, phát huy nội lực với các công ty cha - mẹ - anh - chị - em.., thì chuyển giá sẽ là công cụ dễ được các chủ thể kinh doanh sử dụng nhằm thay đổi những nghĩa vụ thuế phải thực hiện với nhà nước. Sự mới mẻ và chứa đựng những hấp dẫn về lợi ích kinh tế của chuyển giá là điều được các nhà quản lý lưu tâm, được các chủ thể kinh doanh, người hoạch định chiến lược tài chính của doanh nghiệp lên chương trình hành động cho mình.

2. Chuyển giá là gì?

Chuyển giá được hiểu là việc thực hiện chính sách giá đối với hàng hóa, dịch vụ và tài sản được chuyển dịch giữa các thành viên trong tập đoàn qua biên giới không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa số thuế của các công ty đa quốc gia (Multi Nations Company) trên toàn cầu.[1]

Như vậy, chuyển giá là một hành vi do các chủ thể kinh doanh thực hiện nhằm thay đổi giá trị trao đổi hàng hóa, dịch vụ trong quan hệ với các bên liên kết. Hành vi ấy có đối tượng tác động chính là giá cả. Sở dĩ giá cả có thể xác định lại trong những giao dịch như thế xuất phát từ ba lý do sau:

Thứ nhất, xuất phát từ quyền tự do định đoạt trong kinh doanh, các chủ thể hoàn toàn có quyền quyết định giá cả của một giao dịch. Do đó họ hoàn toàn có quyền mua hay bán hàng hóa, dịch vụ với giá họ mong muốn.

Thứ hai, xuất phát từ mối quan hệ gắn bó chung về lợi ích giữa nhóm liên kết nên sự khác biệt về giá giao dịch được thực hiện giữa các chủ thể kinh doanh có cùng lợi ích không làm thay đổi lợi ích toàn cục.

Thứ ba, việc quyết định chính sách giá giao dịch giữa các thành viên trong nhóm liên kết không thay đổi tổng lợi ích chung nhưng có thể làm thay đổi tổng nghĩa vụ thuế của họ. Thông qua việc định giá, nghĩa vụ thuế được chuyển từ nơi bị điều tiết cao sang nơi bị điều tiết thấp hơn và ngược lại. Tồn tại sự khác nhau về chính sách thuế của các quốc gia là điều không tránh khỏi do chính sách kinh tế - xã hội của họ không thể đồng nhất, cũng như sự hiện hữu của các quy định ưu đãi thuế là điều tất yếu. Chênh lệch mức độ điều tiết thuế vì thế hoàn toàn có thể xảy ra.

Cho nên, chuyển giá chỉ có ý nghĩa đối với các giao dịch được thực hiện giữa các chủ thể có mối quan hệ liên kết. Để làm điều này họ phải thiết lập một chính sách về giá mà ở đó giá chuyển giao có thể được định ở mức cao hay thấp tùy vào lợi ích đạt được từ những giao dịch như thế. Chúng ta cần phân biệt điều này với trường hợp khai giá giao dịch thấp đối với cơ quan quản lý để trốn thuế nhưng đằng sau đó họ vẫn thực hiện thanh toán đầy đủ theo giá thỏa thuận. Trong khi đó nếu giao dịch bị chuyển giá, họ sẽ không phải thực hiện vế sau của việc thanh toán trên và thậm chí họ có thể định giá giao dịch cao. Các đối tượng này nắm bắt và vận dụng được những quy định khác biệt về thuế giữa các quốc gia, các ưu đãi trong quy định thuế để hưởng lợi có vẻ như hoàn toàn hợp pháp. Như thế, vô hình trung, chuyển giá đã gây ra sự bất bình đẳng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế do xác định không chính xác nghĩa vụ thuế, dẫn đến bất bình đẳng về lợi ích, tạo ra sự cách biệt trong ưu thế cạnh tranh.

Chống Bán Phá Giá - Nhìn Từ Quốc Gia Xuất Khẩu

123loading - Tranh chấp diễn ra khi một Quốc gia cho rằng một Quốc gia khác vi phạm thỏa thuận đã cam kết, xoay quanh 3 nội dung chính là: bán phá giá (BPG), trợ cấp và tự vệ thương mại. Song hành với sự phát triển của thương mại quốc tế (TMQT) là hiện tượng tranh chấp TMQT. Tranh chấp diễn ra khi một Quốc gia cho rằng một Quốc gia khác vi phạm thỏa thuận đã cam kết, xoay quanh 3 nội dung chính là: bán phá giá (BPG), trợ cấp và tự vệ thương mại. Theo thống kê của Cơ quan giải quyết tranh chấp (DSB) của WTO, trong vòng 10 năm trở lại đây, có khoảng 2300 vụ tranh chấp TMQT đã diễn ra, trong đó hơn 90% là tranh chấp về BPG.

Đối với Việt Nam, cùng với quá trình mở cửa nền kinh tế, một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đã bị kiện BPG và bị áp các biện pháp chống BPG, gây nhiều khó khăn, thiệt hại cho doanh nghiệp (DN), cho ngành nghề liên quan trong nước. Việc nắm rõ bản chất, thủ tục tiến hành, sử dụng các biện pháp ứng phó thích hợp không chỉ cần cho các DN, mà còn rất cần thiết cho ngân hàng bởi ngân hàng vừa là chủ thể cung cấp vốn cho hoạt động của các DN, vừa là DN kinh doanh sản phẩm, dịch vụ liên quan đến tiền tệ trong một nền kinh tế mở, với sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng, định chế tài chính khác trên phạm vi toàn thế giới.

Bài viết này bao gồm 3 phần: giới thiệu những khái niệm cơ bản về BPG; một vụ kiện BPG điển hình liên quan đến Việt Nam; cuối cùng là tập hợp các khuyến nghị đối với các DN Việt Nam trong việc ứng phó với các vụ kiện BPG.

Bán phá giá - một tranh chấp TMQT điển hình

BPG là hiện tượng giá xuất khẩu của một sản phẩm được xuất khẩu từ một nước này sang một nước khác thấp hơn mức giá có thể so sánh được của một sản phẩm tương tự được tiêu dùng tại nước xuất khẩu theo điều kiện thương mại thông thường. Về bản chất, BPG trong TMQT là hành vi phân biệt giá cả: đối với cùng một sản phẩm hoặc sản phẩm tương tự, nhưng giá xuất khẩu lại thấp hơn giá tiêu thụ nội địa. Đây được xem là một hành động với mục tiêu nhằm chiếm lĩnh thị trường và tiến tới loại bỏ dần các đối thủ cạnh tranh.